Veraset İlamı ve Mirasın Paylaşılması
Çanakkale’de mirasçılık belgesi, yasal miras payları, saklı pay oranları, mirasın reddi ve tenkis davası madde numaralarıyla açıklanmaktadır.
4 dakikalık okuma 10 bölüm
Mirasçı olmak için ayrıca bir işlem yapmak gerekmez; miras, ölümle birlikte kendiliğinden mirasçılara geçer. Ancak tapu, banka ve benzeri işlemleri yürütebilmek için mirasçılığın belgelenmesi gerekir.
Mirasçılık belgesi (veraset ilamı)
Mirasçılık belgesi, kimlerin ve hangi oranda mirasçı olduğunu gösteren resmî belgedir. İki yoldan alınabilir:
- Noterden — nüfus kayıtlarından mirasçılığın tereddütsüz anlaşıldığı hâllerde
- Sulh hukuk mahkemesinden — kayıtların yetersiz kaldığı, yabancılık unsuru bulunan veya mirasçılık tartışmalı olan hâllerde
Noterlerin bu yetkisi 2011’de tanındı (TMK m.598/1). Ancak üç hâlde noter belge veremez, mahkemeye başvurmak gerekir (Noterlik Kanunu m.71/B):
- Mirasçılık belgesi verilmesi yargılamayı gerektiriyorsa
- Nüfus kayıtları yeterli değilse
- Belge yabancılar tarafından talep ediliyorsa
Noterin verdiği belgeye karşı, menfaati zedelenenler sulh hukuk mahkemesine itiraz edebilir. Atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı belgesi ise yalnızca mahkemeden alınır.
Yasal mirasçılık düzeni
Türk hukuku, mirasçılığı zümre sistemine göre düzenler. Önce alt soy; alt soy yoksa ana-baba ve onların alt soyu; onlar da yoksa büyük ana-baba ve alt soyu mirasçı olur. Sağ kalan eşin payı, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişir.
Sağ kalan eşin payı, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişir (TMK m.499):
| Birlikte mirasçı olduğu zümre | Eşin payı |
|---|---|
| Altsoy (çocuklar, torunlar) | mirasın dörtte biri |
| Ana-baba zümresi | mirasın yarısı |
| Büyük ana-büyük baba ve onların çocukları | mirasın dörtte üçü |
| Bunların hiçbiri yoksa | mirasın tamamı |
Zümreler sırayla devreye girer: altsoy varsa ikinci zümre mirasçı olmaz (TMK m.495–497).
Terekenin paylaşılması
Mirasçılar terekeyi anlaşarak paylaşabilir. Anlaşma sağlanamazsa ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davası açılır. Bu davada mahkeme, taşınmazın aynen bölünmesine veya satılarak bedelinin paylaştırılmasına karar verir.
Paylaşımdan önce terekenin borçları ödenir. Mirasçılar, kural olarak mirasbırakanın borçlarından da sorumludur.
Mirasın reddi
Terekenin borca batık olduğu hâllerde mirasın reddi gündeme gelir. Ret, sulh hukuk mahkemesine yapılan beyanla gerçekleşir.
Ret süresi üç aydır (TMK m.606). Süre; yasal mirasçılar için mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten, vasiyetname ile atanmış mirasçılar için tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarihten işlemeye başlar.
Ayrıca hükmen ret vardır: mirasbırakanın ölüm tarihinde ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse, miras reddedilmiş sayılır (TMK m.605/2). Bu hâlde ayrıca beyanda bulunmak gerekmez.
Ret, sulh mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla, kayıtsız ve şartsız yapılır (TMK m.609).
Saklı pay ve tenkis
Mirasbırakan, sağlığında yaptığı karşılıksız devirlerle saklı paylı mirasçıların paylarını zedelemişse, tenkis davası ile bu işlemler sınırlandırılabilir.
Saklı pay oranları şöyledir (TMK m.506):
| Mirasçı | Saklı pay |
|---|---|
| Altsoy | yasal miras payının yarısı |
| Ana ve babadan her biri | yasal miras payının dörtte biri |
| Sağ kalan eş — altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte | yasal miras payının tamamı |
| Sağ kalan eş — diğer hâllerde | yasal miras payının dörtte üçü |
Kardeşlerin saklı payı 2007’de kaldırılmıştır (TMK m.506/3, 5650 sayılı Kanunla mülga). Eski kaynaklarda geçen “kardeşler için sekizde bir” bilgisi artık geçerli değildir.
Tenkis davası, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinden itibaren on yıl geçmekle düşer (TMK m.571). Buna karşılık tenkis iddiası, def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.
Muris muvazaası
Mirasbırakanın, mirasçılardan mal kaçırmak amacıyla taşınmazı satış gibi göstererek devretmesi hâlinde, bu işlemin geçersizliği ileri sürülebilir. Dava, tapu iptali ve tescil istemiyle açılır.
Tereke borçlarından sorumluluk
Mirasçılar, mirasbırakanın borçlarından kişisel malvarlıklarıyla da sorumlu olur. Bu sorumluluk, mirası reddetmeyen mirasçılar bakımından müteselsildir; alacaklı, borcun tamamını herhangi bir mirasçıdan isteyebilir.
Sorumluluğu sınırlamak isteyen mirasçının önünde iki yol vardır:
- Mirasın reddi — mirasçılık sıfatı baştan doğmamış sayılır
- Resmî tasfiye — tereke, sulh mahkemesi denetiminde tasfiye edilir; mirasçı yalnızca terekeden artan kısmı alır, borçtan sorumlu olmaz
Terekenin durumu belirsizse, ret süresi içinde terekenin yazımı talep edilerek karar verilmesi için zaman kazanılabilir.
Paylaşımda sık karşılaşılan durumlar
Taşınmazın bölünememesi. Paylı mülkiyete konu taşınmaz aynen bölünemiyorsa mahkeme satış yoluyla paylaştırmaya karar verir. Satış icra dairesi eliyle açık artırma ile yapılır.
Denkleştirme. Mirasbırakanın sağlığında bazı mirasçılara yaptığı karşılıksız devirler, paylaşımda hesaba katılabilir. Bu, saklı payın zedelenmesinden farklı bir kurumdur.
Miras payının devri. Mirasçı, paylaşımdan önce payını üçüncü kişiye devredebilir; ancak bu devir diğer mirasçılara karşı ileri sürülemez. Mirasçılar arasındaki devir ise geçerlidir.
Belgeler
Süreçte genellikle şu belgeler gerekir: mirasçılık belgesi, nüfus kayıt örneği, tapu kayıtları, banka hesap dökümleri, varsa vasiyetname ve mirasbırakanın borçlarına ilişkin belgeler.
Vasiyetname bulunuyorsa, açılması için sulh hukuk mahkemesine teslim edilmesi gerekir; vasiyetnamenin saklanması hukuki sorumluluk doğurur.
Çanakkale’de bu süreç
Dosyanın hangi adliyede görüleceği, uyuşmazlığın türüne ve yer bakımından yetkiye göre belirlenir. Çanakkale’de iki ağır ceza merkezi bulunur. Çanakkale Adliyesi’nin yargı çevresi merkez ile Ayvacık, Bayramiç, Ezine, Gelibolu, Gökçeada ve Lapseki’dir. Eylül 2025’te faaliyete geçen Biga Ağır Ceza Mahkemesi’nin yargı çevresi ise Biga, Çan ve Yenice olarak belirlenmiştir (HSK Genel Kurulu, 06.08.2025, 1070 sayılı karar). Müstakil adliyesi bulunmayan iki ilçeden Bozcaada Ezine Adliyesi’ne, Eceabat ise Çanakkale Adliyesi’ne bağlıdır.
Hangi ilçenin hangi adliyeye bağlı olduğunu resmî kaynaklarıyla birlikte Çanakkale adliyeleri rehberinde bulabilirsiniz.
Bu konu Miras Hukuku çalışma alanı kapsamındadır.
Sıkça sorulan sorular
Veraset ilamı nereden alınır?
Mirasçılık belgesi noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. Yabancılık unsuru bulunan bazı hâllerde yalnızca mahkeme yolu açıktır.
Miras reddedilebilir mi?
Evet. Mirasın reddi, mirasbırakanın ölümünün öğrenilmesinden itibaren işleyen süre içinde sulh hukuk mahkemesine yapılan beyanla gerçekleşir.
Saklı pay nedir?
Kanunun belirli mirasçılar için güvence altına aldığı, mirasbırakanın tasarrufuyla ortadan kaldırılamayan asgari paydır.