İkamet İzni Başvurusu: Türleri, Şartlar ve Süreç
Çanakkale’de ikamet izni türleri, azami süreler, başvuru adımları, çalışma izni ayrımı ve sınır dışı kararına itiraz yolu ayrıntılı açıklanmaktadır.
4 dakikalık okuma 7 bölüm
Türkiye’de vizenin veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden daha uzun kalacak yabancıların ikamet izni alması gerekir. İzin türü, kalış amacına göre belirlenir ve her türün kendi şartları vardır.
İkamet izni türleri
Kanun, kalış amacına göre farklı izin türleri öngörür. Başlıcaları:
- Kısa dönem — turizm, taşınmaz edinme, ticari bağlantı gibi amaçlar
- Aile — Türk vatandaşı veya izinli yabancının eşi ve çocukları için
- Öğrenci — örgün öğretim görenler için
- Uzun dönem — kesintisiz belirli süre ikamet etmiş olanlar için
- İnsani ve insan ticareti mağduru izinleri — özel hâller
| İzin türü | Kanun maddesi | Azami süre |
|---|---|---|
| Kısa dönem | m.31–33 | Her defasında en fazla iki yıl |
| Aile | m.34–37 | Her defasında en fazla üç yıl; destekleyicinin izin süresini aşamaz |
| Öğrenci | m.38–41 | Öğrenim süresine bağlı |
| Uzun dönem | m.42–45 | Süresiz |
| İnsani | m.46–47 | Bakanlıkça belirlenen sürelerle |
| İnsan ticareti mağduru | m.48–49 | İlk 30 gün; altışar aylık uzatmalarla toplam üç yılı geçemez |
Uzun dönem ikamet izni için kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle Türkiye’de kalmış olmak gerekir (m.42–43). Hesapta öğrenci ikamet izni sürelerinin yarısı, diğer izinlerin tamamı sayılır. Mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma statüsü sahipleri ile insani ikamet izni sahiplerinin uzun döneme geçiş hakkı yoktur.
Bir uyarı: kanunun 2013 tarihli ilk metnindeki süreler sonradan değişmiştir (kısa dönem bir yıldan iki yıla, aile izni iki yıldan üç yıla çıkmıştır). Eski metne dayanan kaynaklar hatalı süre verir.
Başvuru adımları
- Elektronik sistem üzerinden başvuru formunun doldurulması
- Randevu tarihinin alınması
- Belgelerle birlikte il göç idaresi müdürlüğüne başvurulması
- Değerlendirme ve kararın tebliği
Başvurunun, mevcut vize veya izin süresi dolmadan önce yapılması gerekir. Süre dolduktan sonra yapılan başvurularda farklı sonuçlar doğabilir.
Gerekli belgeler
Belge listesi izin türüne göre değişmekle birlikte genellikle şunlar aranır:
- Pasaport veya yerine geçen belge ve fotokopisi
- Başvuru formu
- Biyometrik fotoğraf
- Geçerli sağlık sigortası
- Kalınacak yere ilişkin belge (kira sözleşmesi, taahhütname vb.)
- Yeterli maddi imkâna ilişkin beyan
Kira sözleşmesinin noter onaylı olması istenen hâller vardır; bu nokta başvuru öncesinde teyit edilmelidir.
Değerlendirme ve ret
Başvuru olumsuz sonuçlanabilir. Ret kararı yazılı olarak tebliğ edilir ve gerekçe içerir. Karara karşı idari yargı yolu açıktır.
İdari işlemin iptali için genel dava açma süresi, özel kanunlarda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde idare mahkemelerinde altmış gündür (2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7/1). Süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar.
İkamet izni ile çalışma izni ayrımı
İkamet izni Türkiye’de kalma hakkı verir; çalışma hakkı vermez. Çalışmak için işveren aracılığıyla ayrı bir çalışma izni başvurusu yapılması gerekir.
Çalışma izni 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu’na dayanır. Başvuruyu yabancı değil, işveren yapar:
- Yurt içinden: yabancının adına en az altı ay geçerli ikamet izni bulunuyorsa, işveren e-Devlet üzerinden başvurur.
- Yurt dışından: yabancı, bulunduğu ülkedeki Türkiye temsilciliğine şahsen başvurur ve kendisine on altı haneli bir başvuru numarası verilir; ardından işveren bu numarayla Bakanlığa başvurur.
Belgeler tamsa değerlendirme otuz gün içinde sonuçlandırılır.
Sınır dışı ve idari gözetim
Hakkında sınır dışı etme kararı verilen yabancı, bu karara karşı yargı yoluna başvurabilir. İdari gözetim kararları da ayrıca denetime tabidir.
Sınır dışı etme kararına karşı, yabancı ya da yasal temsilcisi veya avukatı, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurabilir (6458 sayılı Kanun m.53/3). Mahkeme başvuruyu on beş gün içinde sonuçlandırır ve kararı kesindir.
Bu maddede önemli bir güvence vardır: yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde veya yargı yoluna başvurulmuşsa yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilemez. Yani ayrıca yürütmeyi durdurma kararı almaya gerek yoktur; koruma kanundan doğar.
İtiraz süresi 2019’da on beş günden yedi güne indirilmiştir (7196 sayılı Kanun); eski süreyi veren kaynaklara güvenilmemelidir.
Çanakkale’de bu süreç
Dosyanın hangi adliyede görüleceği, uyuşmazlığın türüne ve yer bakımından yetkiye göre belirlenir. Çanakkale’de iki ağır ceza merkezi bulunur. Çanakkale Adliyesi’nin yargı çevresi merkez ile Ayvacık, Bayramiç, Ezine, Gelibolu, Gökçeada ve Lapseki’dir. Eylül 2025’te faaliyete geçen Biga Ağır Ceza Mahkemesi’nin yargı çevresi ise Biga, Çan ve Yenice olarak belirlenmiştir (HSK Genel Kurulu, 06.08.2025, 1070 sayılı karar). Müstakil adliyesi bulunmayan iki ilçeden Bozcaada Ezine Adliyesi’ne, Eceabat ise Çanakkale Adliyesi’ne bağlıdır.
Hangi ilçenin hangi adliyeye bağlı olduğunu resmî kaynaklarıyla birlikte Çanakkale adliyeleri rehberinde bulabilirsiniz.
Bu konu Yabancılar Hukuku çalışma alanı kapsamındadır.
Sıkça sorulan sorular
İkamet izni başvurusu nereye yapılır?
Başvuru, elektronik sistem üzerinden yapılır ve randevu tarihinde ilgili il göç idaresi müdürlüğüne belgelerle birlikte gidilir.
Başvuru reddedilirse ne yapılabilir?
Ret kararına karşı idari yargıda iptal davası açılabilir. Dava açma süresi kararın tebliğinden itibaren işler ve sınırlıdır.
İkamet izni çalışma hakkı verir mi?
Kural olarak hayır. Çalışma, ayrı bir çalışma izni gerektirir; ikamet izni tek başına çalışma hakkı sağlamaz.