Anlaşmalı Boşanma: Protokol, Şartlar ve Süreç
Çanakkale’de anlaşmalı boşanmanın kanuni şartları, protokolde yer alması gereken başlıklar, duruşma süreci ve kararın kesinleşmesi açıklanmaktadır.
3 dakikalık okuma 9 bölüm
Anlaşmalı boşanmada taraflar, boşanmanın kendisi ve sonuçları üzerinde uzlaşarak mahkemeye birlikte başvurur. Süreç, çekişmeli boşanmaya göre belirgin biçimde kısadır; belirleyici olan protokolün eksiksiz hazırlanmasıdır.
Şartları
Anlaşmalı boşanma için üç unsurun bir arada bulunması gerekir:
- Evliliğin belirli bir süre devam etmiş olması
- Tarafların birlikte başvurması veya birinin açtığı davayı diğerinin kabul etmesi
- Hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerini serbestçe açıkladıklarına kanaat getirmesi
Üçüncü şart uygulamada en çok gözden kaçandır: vekil ile temsil edilmek, tarafların duruşmada hazır bulunma zorunluluğunu ortadan kaldırmaz.
Protokol
Protokol, boşanmanın mali ve kişisel sonuçlarını düzenleyen yazılı anlaşmadır. Eksik bırakılan her başlık, sonradan ayrı bir davanın konusu olur. Kapsaması gerekenler:
Velayet ve kişisel ilişki. Velayetin kimde olacağı, diğer ebeveynle görüşme günleri, resmî tatil ve yaz dönemi düzeni. Belirsiz ifadeler (“uygun zamanlarda görüşür”) ileride icra edilemez.
Nafaka. İştirak nafakasının tutarı ve artış ölçütü; yoksulluk nafakası talep edilip edilmediği. Talep edilmiyorsa bunun açıkça yazılması gerekir.
Mal rejimi. Edinilmiş mallara katılma rejiminin nasıl tasfiye edileceği. “Karşılıklı hiçbir talebimiz yoktur” ifadesi, tasfiyeyi kapatmak isteniyorsa açıkça yer almalıdır.
Tazminat. Maddi ve manevi tazminat talebi olup olmadığı.
Duruşma ve karar
Dava dilekçesi ve protokol mahkemeye sunulur. Duruşmada hâkim tarafları ayrı ayrı dinler, protokolü inceler ve uygun bulursa boşanmaya karar verir.
Hâkim, özellikle çocuğa ilişkin düzenlemelerde değişiklik isteyebilir. Taraflar bu değişikliği kabul etmezse dava çekişmeli hâle gelir ve baştan yürür.
Kararın kesinleşmesi
Boşanma, karar verildiği anda değil, karar kesinleştiğinde hüküm doğurur. Kesinleşme için gerekçeli kararın taraflara tebliği ve kanun yolu süresinin geçmesi gerekir. Taraflar bu süreyi feragat ile kısaltabilir.
Kesinleşen karar nüfus müdürlüğüne bildirilir ve kayıtlara işlenir. Kayda işlenmeden yapılan yeni evlilik başvuruları sonuçsuz kalır.
Protokolün sonradan değiştirilmesi
Nafaka ve velayete ilişkin düzenlemeler değişen koşullara göre yeniden görülebilir. Buna karşılık mal rejimine ilişkin tasfiye, kural olarak kesinleşmiş sayılır. Bu asimetri, protokol yazılırken en çok dikkat gerektiren noktadır.
Çekişmeli boşanmadan farkı
Çekişmeli boşanmada mahkeme, boşanma sebebinin varlığını delillerle araştırır: tanık dinlenir, sosyal inceleme yapılır, gerektiğinde bilirkişiye başvurulur. Anlaşmalı boşanmada bu araştırma yapılmaz; hâkim, tarafların iradesini ve protokolün hukuka uygunluğunu denetlemekle yetinir.
Bu fark süreye yansır. Anlaşmalı boşanma çoğunlukla tek duruşmada sonuçlanırken çekişmeli dava, delil durumuna ve mahkemenin iş yüküne göre çok daha uzun sürer. Ancak süre üzerinde taahhütte bulunmak hukuken mümkün değildir; mahkemenin takvimi taraflarca belirlenemez.
Sık yapılan hatalar
Protokolde başlık atlamak. “Şimdilik gerek yok” denilerek boş bırakılan mal rejimi veya nafaka başlığı, kararın kesinleşmesinden sonra ayrı bir davanın konusu olur. Anlaşmanın sağladığı hız avantajı böylece kaybedilir.
Belirsiz ifadeler kullanmak. “Baba çocuğu uygun zamanlarda görür” gibi düzenlemeler icra edilemez. Kişisel ilişki günleri, saatleri ve teslim yerleri açıkça yazılmalıdır.
Kesinleşmeyi beklememek. Boşanma, karar verildiği anda değil kesinleştiğinde sonuç doğurur. Kesinleşmeden yapılan işlemler (yeni evlilik başvurusu, tapu devri) sonuçsuz kalır.
Yabancı unsurlu evliliklerde tanıma-tenfizi unutmak. Yurt dışında verilen boşanma kararının Türkiye’de sonuç doğurması için ayrı bir işlem gerekir.
Boşanmadan sonra
Kararın kesinleşmesiyle birlikte nüfus kaydı güncellenir. Kadın, dilerse önceki soyadını kullanmaya devam etme talebinde bulunabilir; bu talebin kararda yer alması gerekir.
Velayet ve nafakaya ilişkin düzenlemeler değişen koşullara göre yeniden görülebilir. Çocuğun ihtiyaçlarının artması, tarafların gelir durumundaki değişiklik veya taşınma gibi hâllerde nafakanın artırılması ya da kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi istenebilir.
Çanakkale’de bu süreç
Dosyanın hangi adliyede görüleceği, uyuşmazlığın türüne ve yer bakımından yetkiye göre belirlenir. Çanakkale’de iki ağır ceza merkezi bulunur. Çanakkale Adliyesi’nin yargı çevresi merkez ile Ayvacık, Bayramiç, Ezine, Gelibolu, Gökçeada ve Lapseki’dir. Eylül 2025’te faaliyete geçen Biga Ağır Ceza Mahkemesi’nin yargı çevresi ise Biga, Çan ve Yenice olarak belirlenmiştir (HSK Genel Kurulu, 06.08.2025, 1070 sayılı karar). Müstakil adliyesi bulunmayan iki ilçeden Bozcaada Ezine Adliyesi’ne, Eceabat ise Çanakkale Adliyesi’ne bağlıdır.
Hangi ilçenin hangi adliyeye bağlı olduğunu resmî kaynaklarıyla birlikte Çanakkale adliyeleri rehberinde bulabilirsiniz.
Bu konu Aile Hukuku çalışma alanı kapsamındadır.
Sıkça sorulan sorular
Anlaşmalı boşanmada duruşmaya katılmak zorunlu mu?
Evet. Hâkimin tarafları bizzat dinlemesi gerekir; vekil ile temsil bu zorunluluğu ortadan kaldırmaz.
Protokolde neler yer almalı?
Velayet, kişisel ilişki, nafaka, mal rejiminin tasfiyesi ve varsa tazminat başlıkları açıkça düzenlenmelidir. Boş bırakılan başlık sonradan ayrı dava konusu olur.
Hâkim protokolü değiştirebilir mi?
Hâkim, özellikle çocuğun üstün yararını ilgilendiren düzenlemelerde değişiklik isteyebilir. Taraflar bu değişikliği kabul etmezse dava çekişmeliye döner.